اخبار عیون الرضاع(ع)
«عیون الاخبار الرضا» اثر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، ملقب به شیخ صدوق، کتابی حدیثی و یکی از مهمترین متون شیعه است که در ۶۹ باب تنظیم شده و محتوای آن ذکر احادیثی است در فقه، اخلاق، سیره و کلام از حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (ع). حجم عمدهای از این کتاب کلام خود امام هشتم شیعیان است و باقی نیز احادیثی است که ایشان از ائمه پیش از خود روایت کرده است.
- باب اول: چرا امام رضا(ع)، رضا نامیده شد؟
- باب دوم: اطلاعاتی در مورد مادر امام رضا.
- باب سوم: در مورد تولد حضرت رضا(ع).
- باب چهارم: روایاتی که از امام هفتم در مورد جانشینی امام رضا(ع) مطرح شده است.
- باب پنجم: وصیتنامه امام موسی کاظم(ع).
- باب ششم: امامت امام رضا(ع)
- باب هفتم: احوالات امام موسی کاظم(ع) با هارون الرشید و موسی بن مهدی.
- باب هشتم: درمورد شهادت امام هفتم(ع).
- باب نهم: در مورد ساداتی که هارون به شهادت رساند.
- باب دهم: در مورد واقفیون.
- باب یازدهم: خطبههای امام رضا(ع) در مورد توحید.
- باب دوازدهم: مناظرات امام درباره توحید.
- باب سیزدهم: مناظره امام رضا با سلیمان مروزی.
- باب چهاردهم: مناظره با علمای ادیان دیگر.
- باب پانزدهم: مناظره در مورد عصمت انبیا.
- باب شانزدهم: در مورد اصحاب رس.
- باب هفدهم: در مورد آیه «و فدیناه بذبح عظیم».[۶]
- باب هجدهم: در مورد کلام پیامبر اکرم(ص) که فرمود : «اناابن الذبیحین» (من پسر دو سربریدهام).
- باب نوزدهم: علامتهای امام معصوم(ع).
- باب بیستم: مقام و مرتبه امام(ع).
- باب بیست و یکم: در مورد ازدواج حضرت رضا(ع).
- باب بیست و دوم: در مورد مرتبه و انواع ایمان.
- باب بیست و سوم: مناظره با مامون درمورد فرق بین عترت و امت.
- باب بیست و چهارم: در مورد ماجرایی از حضرت علی(ع).
- باب بیست و پنجم: در مورد زید بن علی.
- باب بیست و ششم: در مورد فنون مختلف.[یادداشت ۲]
- باب بیست و هفتم: در مورد هاروت و ماروت.
- باب بیست و هشتم تا سی ویکم: در مورد مسائل مختلف از زبان حضرت.
- باب سی و دوم: نامهها به محمد بن سنان.
- باب سی و سوم: روایات فضل بن شاذان.
- باب سی و چهارم: در مورد نقاط قوت اسلام و شریعت.
- باب سی و پنجم: در مورد حضور حضرت در نیشابور و خانهای که آن حضرت داخلش شدند.
- باب سی و ششم: در مورد خانههای حضرت و رفت و آمدها.
- باب سی و هفتم: در مورد روایتی نادر.[یادداشت ۳]
- باب سی و هشتم: حرکت حضرت به طوس و سپس به مرو.
- باب سی و نهم: در مورد مسئله قبول ولایتعهدی و مخالفان و موافقان.
- باب چهلم: نماز باران و اتفاقات پیرامون آن.
- باب چهل و یکم: رفتارهای زشت مأمون با حضرت.
- باب چهل و دوم: اشعاری که امام در پاسخ به رفتارهای مأمون ایراد میفرمود.
- باب چهل و سوم: در مورد اخلاق پسندیده و عبادات امام.
- باب چهل و چهارم: منازعات مأمون برای اثبات برگزیده بودن امام علی(ع) و امام رضا(ع).
- باب چهل و پنجم: در مورد شیوه احاطه اهل بیت بر علوم و رد غلات.
- باب چهل و ششم: ۴۲ خبر در مورد اثبات ولایت امام.
- باب چهل و هفتم: نفرین کردن امام یکی از دشمنان را،
- باب چهل و هشتم: : در مورد خبرهایی که امام رضا از آینده مأمون داد.
- چهل و نهم: نفرین کردن برمکیان، و خبری که امام در مورد ناتوان بودن هارون در آزار به خود داده بود.
- باب پنجاهم: روایتی که در مورد مدفن امام رضا(ع) و اثبات حقانیت و امامت آن جناب است.
- باب پنجاه و یکم: آینده نگری امام از مسموم کردنش و مدفنش.
- باب پنجاه و دوم: روایاتی در شان حضرت رضا و محبت آن جناب در دل محبان.
- باب پنجاه و سوم: اینکه امام همه زبانها را میداند.
- باب پنجاه و چهارم: پاسخ سوالات حسن بن علی الوشا قبل از پرسشش.
- باب پنجاه و پنجم: پاسخ به سوال ابی قره.
- باب پنجاه و ششم: مناظره با یحیی ضَحّاک سمرقندی.
- باب پنجاه و هفتم: صحبتهای امام با برادرش زید بن موسی.
- باب پنجاه و هشتم: مسموم شدن امام(ع).
- باب پنجاه و نهم: روایتی در باب خلافت امام جواد(ع).
- باب شصتم: مکر و حیله مأمون در خوراندن زهر به امام.
- باب شصت و یکم تا شصت و پنجم: در مورد مسمومیت و زهر و ماجراهایش.
- باب شصت و ششم: ثواب زیارت حرم حضرت معصومه(س).
- باب شصت و هفتم : در مورد کیفیت زیارت امام رضا(ع).
- باب شصت و هشتم: در مورد زیارت وداع با حضرت رضا(ع).
- باب شصت و نهم: در مورد زیارتی که وارد شده برای امام علیهالسلام و جمیع ائمه و در مورد معجزات حضرت رضا(ع).[۷]
شیخ صدوق در پایان این کتاب همانند دیگر کتبش سلسله اسناد برخی روایات را به طور کامل ذکر کرده و در برخی موارد به صورت مرسله آورده یا به ذکر برخی راویان اکتفا کرده است.[نیازمند منبع]
از جمله آثار ارزشمند شیخ صدوق کتاب گرانسنگ عیون اخبار الرضا (علیه السلام) است که در دو جلد به ذکر حالات ، مناقب و فضایل ، مباحث ، مناظرات ، احادیث ، … نقل شده از علی بن موسی الرضا (علیه السلام) پرداخته است .
در جلد اول به مباحث توحید ، امامت ، عصمت انبیاء علیهم السلام و امامان (علیهم السلام) ، مناظرات ایشان با عالمان ادیان غیر اسلام ، ماجرای اصحاب رس و نیز هاروت و ماروت ، … اشاره شده است .
در جلد دوم به روایات نقل شده از حضرت در باب فضایل امیر مؤمنان (علیه السلام) ، مشاهده احوال زنان امت در معراج توسط پیامبر (ص) ، ماجرای گاو بنی اسرائیل ، توصیه به صله رحم ، خواص برخی میوه ها ، فضیلت زیارت امام حسین (علیه السلام) ، برخی قصه های انبیاء (علیهم السلام) ، بیان اصول و فروع و برخی احکام به فضل شاذان ، حسادات مامون به خضرت ، مسموم کردن حضرت ، شهادت و ثواب زیارت حضرت ، … اشاره شده است.
برشی از مقدمه ی کتاب:
کتاب شریف عیون اخبار الرضا (علیه السلام) یکی از معتبرترین منابع روایی شیعه می باشد که به قلم مبارک رئیس المحدثین ابو جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه قمی معروف به صدوق متوفای 381 هجری قمری نوشته شده و در اختیار محققین و شیفتگان معارف اهل بیت (علیهم السلام) قرار گرفته است.
مرحوم صدوق (اعلی الله مقامه) در مقدمه خود انگشزه تالیف کتاب عیون را پاسخ به دو قصیده می داند که توسط صاحب بن عباد در مدح حضرت رضا (علیه آلاف التحیه و الثنا) سروده و به ایشان تقدیم کرده است.
صاحب بن عباد متوفای 385 هجری قمری یکی از نوادر عصر خود و از خواص شیعیان به شمار می رفته و در سخاوت و تقوا، کرم و احسان،فضل و ادب مشاربالبنان بوده است.
موقعیت علمی، ادبی و ارادت صاحب بن عباد به اهل بیت عصمت (علیهم السلام) را می توان از مضنون این دو قصیده که در آغاز عیون اخبار الرضا (علیه السلام) ذکر شده به خوبی ارزیابی کرد.
این مجموعه گرانبها تا کنون همواره مورد عنایت و توجه خاص دانشمندان بزرگ بوده و در محافل علمی و روایی از آن بهره گرفته و به آن استناد نموده اند…
