تحریم تنباکو و مشروطیت(پیامدها و عبرت ها مشعلی فراروی ملت ایران)
این کتاب در هفت فصل به نگارش درآمده است که عناوین آن عبارتنداز: فرمان مشروطیت، تحریم تنباکو، رویش و خیزش مشروطیت، اسلامیّت نهضت، آفت های نهضت، تحلیل و تفسیر امام خمینی(ره) از این دو حادثه و انقلاب شکوهمند اسلامی.
24 اردیبهشت مصادف با فتوای تاریخی میرزای شیرازی مبنی بر تحریم توتون و تنباکو است
جنبش تحریم توتون و تنباکو و فتوای تاریخی میرزای شیرازی در جریان سومین سفر ناصرالدین شاه به اروپا شکل گرفت که در آنجا امتیازی را در زمینه کشت، توزیع و فروش توتون و تنباکو به یکی از مشاوران و نزدیکان نخست وزیر انگلیس به نام «ماژور تالبوت » واگذار کرد و در مقابل 25 هزار لیره دریافت کرد. مطابق این قرارداد کمپانی «رژی» باید سالانه 15 هزار لیره به صندوق دولت ایران واریز میکرد و در مقابل کشت و فروش توتون و تنباکو را در انحصار خود میگرفت یعنی از زارعان ارزان میخرید و گران میفروخت.
در مقابل این قراداد، مردم شهرهای مختلف به رهبری روحانیت به مخالفت و مقابله پرداختند. در این زمان سید جمالالدین اسدآبادی به پیشنهاد سیدعلی اکبر فال اسیری که در تبعید بود، نامهای در این زمینه به میرزای شیرازی نوشت. بعد از ارسال نامه یاد شده میرزای شیرازی تلگرافی به نزد شاه فرستاده و میگوید کسانی را که تبعید کرده به کشور بازگرداند و درباره قرارداد، مخالفت خود را ابراز میکند اما ناصرالدین شاه به این تلگراف اعتنایی نکرد به همین دلیل میرزای شیرازی فتوای تاریخی خود را به این شرح صادر کرد: «الیوم استعمال توتون و تنباکو بای نحو کان در حکم محاربه با امام زمان (عج) است.»
با صدور این فتوا با جنبش عظیمی که به راه افتاد، در تاریخ 23 جمادی الاولی 1309 اعلانی در کوچه و بازار زده میشود که «بر حسب حکم جناب میرزای شیرازی، اگر تا 48 ساعت دیگر امتیاز دخانیات لغو نشود یوم آتیه جهاد است، مردم مهیا شوید.» ناصرالدین شاه ابتدا قصد مقاومت داشت اما در مقابل جنبش مردمی عظیمی که به راه افتاده بود مجبور شد ابتدا امتیاز داخله و سپس کل امتیاز را لغو کند
نهضت مردم ایران به رهبری روحانیت در واقعه تنباکو، از مهمترین صفحات تاریخ سیاسی معاصر ایران به شمار میرود و بیشتر مشروطهنویسان آن را مبدا و پیش درآمد انقلاب مشروطیت دانستهاند.
این کتاب بررسی و گزارش تحلیلی است از شکلگیری قیام تنباکو که با فتوای تاریخی میرزای شیرازی واقعه رژی را پدید آورد و قیامی سراسری در جامعه آن عصر را شکل داد. این حرکت نقش عالمان دین و بیداری آنها را در حفظ مصالح ملت و شرع به وضوح نشان داد. نویسنده با این دیدگاه تلاش کرده از نقشی که این نهضت در پیدایش نهضت بزرگتر یعنی مشروطیت ایفا کرد، بحث نماید سپس آنرا به انقلاب اسلامی پیوند زند. در نهضت مشروطیت وقایع تلخی مانند: اعدام شیخ فضل الله نوری رخ داد که نویسنده آنرا ذیل آفتهای نهضت تحلیل کرده و نتیجه گرفته در هر کدام از نهضتها که نقش روحانیت و عالمان شیعه برجسته بوده، جامعه به امنیت و پیشرفت و اهداف خود دست یافته و در جایی که فرصت طلبان بر اریکه قدرت نشستهاند نتایج ناگواری به دست آمده است.
اثر حاضرتلاش دارد دو حادثه را فروغی فرا روی مردم امروز کشور ما قرار دهد تا انقلابی را که هزینه سنگینی بر آن پرداخت شده است چون کتابی فراروی مردم نهاده و از به فراموشی سپردن آن حوادث بیم دهد
سروش